شورای اسلامی شهر بیرجند در شورای منعقد شده روز یکشنبه، به جای تقدیر از عملکرد شهرداری در ایجاد روزبازارها، به شدت به قیمتهای نجومی در این مراکز انتقاد کرد. اعضای شورا با اعلام رسوایی سیستم قیمتگذاری توسط اتاق اصناف، خواستار لغو روزبازارهای فعلی و تشکیل کمیته واقعی با حضور وزارت صمت برای تعیین قیمتهای واقعی شدند. همچنین، بحثهایی درباره عدم رعایت استانداردهای بهایگذاری و وضعیت سرویسهای بهداشتی در بوستان زعفرانیه مطرح شد.
شکست روزبازارها در برابر تورم قیمتها
جلسه شورا با محوریت بررسی عملکرد بازارهای موازی در کنترل قیمتها آغاز شد، اما حقیقت تلخ دیگران را به چالش کشید. اگرچه شهردار بیرجند با استناد به آمار ورود دو هزار خودرو در روز دوشنبه و جمعه به دوشنبهبازار و جمعهبازار، از موفقیت این طرحها دفاع کرد، اما اعضای شورا این آمار را گمراهکننده خواندند. استدلال اعضای شورا این بود که افزایش حجم بازدیدکننده لزوماً به معنای کاهش قیمت نیست، بلکه میتواند نشاندهنده گرسنگی شدید مصرفکننده در مواجهه با قیمتهای متورم در سایر بازارها باشد.
مرتضی یزدانشناس، عضو شورا و فعال صنفی، با بیپروا بودن در نقد عملکرد شهرداری، اظهار داشت که هدف ایجاد روزبازارها فروش کالا با قیمت کمتر بوده است، اما واقعیت این است که قیمت میوه در این روزبازارها نیز در حد بازار آزاد و گاهی بالاتر است. وی معتقد است که این روزبازارها به جای اینکه به عنوان اهرم فشار برای کنترل قیمت عمل کنند، به ابزاری برای تمرکز دلالان تبدیل شدهاند. این عضو شورا افزود: «ما باید صریح باشیم؛ روزبازارها بدون نظارت دقیق بر قیمت، فقط مکانی برای جمعآوری جمعیت و افزایش رانت برای میانیهاست.» - zqmwf
رضا حسنیصفت نیز در ادامه این نقد، به پیامدهای اجتماعی بالا بودن قیمت کالاها اشاره کرد. او استدلال کرد که وقتی قیمت میوه در بازارهای رسمی و غیررسمی همگام میشود، تولیدکننده نه تنها سود نمیبرد، بلکه تحت فشار شدید قرار میگیرد و در مقابل، مصرفکننده نهایی دچار بیثباتی شدید اقتصادی میشود. شورا با تأکید بر اینکه این وضعیت ادامهدار نمیتواند باشد، رایگیری برای غیرقانونی کردن قیمتهای فعلی روزبازارها را پیشنهاد دادند. این اقدام نشاندهنده تغییر رویکرد شورا از حمایتگرایی صرف به رویکردی نظارتی و بازدارنده بود.
موشکافی نقش اتاق اصناف و میانیها
یکی از محورهای اصلی جلسه، بررسی ریشههای افزایش قیمتها بود که به شدت به ساختار توزیع کالا و نقش اتاق اصناف اشاره داشت. اعضای شورا اعلام کردند که نبود تولیدکننده مستقیم در استان بیرجند و وابستگی شدید به واردات از مناطق دیگر کشور، عاملی نیست که بخواهند با آن توجیههای غیرواقعی ارائه دهند. بلکه مشکل اصلی، وجود واسطههای چندلایه است که در زنجیره توزیع میوه نقش کلیدی دارند. مرتضی یزدانشناس با اشاره به این موضوع، گفت: «چرخه توزیع فعلی مانند یک پمپ سوخترسانی است که قیمت را در هر مرحله با درصدی از سود به بالا میکشد و در نهایت این فشار روی دوش مصرفکننده میآید.»
نکته مهمی که در این بخش برجسته شد، عدم وجود سیستم درجهبندی دقیق برای میوهها بود. شورا تأکید کرد که قیمتگذاری باید بر اساس کیفیت و درجه میوه باشد، نه یک نرخ ثابت و کلی. این موضوع به طور مستقیم به عملکرد اتاق اصناف اشاره داشت که نماینده قانونی صنف و مجری نظارت بر بازار است. اعضای شورا خواستار شدند که اتاق اصناف به جای دفاع از انحصار فروشندگان، وظیفه نظارتی خود را بر عهده بگیرد تا از سوءاستفاده میانیها جلوگیری شود.
در این مقطع، بحثها به سمت فساد و بینظارتی در اتاق اصناف سوق یافت. منتقدان شورا بیان کردند که اتاق اصناف به عنوان یک نهاد نظارتی، به جای اینکه جلوی گرانفروشی را بگیرد، به عنوان یک سپر دفاعی برای فروشندگان عمل میکند. این دیدگاه باعث شد تا فشار زیادی بر مسئولین اتاق اصناف وارد شود تا در جلسه بعدی شورا، گزارش دقیقی از نحوه توزیع و قیمتگذاری میوه ارائه دهند. شورا اعلام کرد که تا زمان ارائه این گزارش، هیچ اقدامی در جهت حمایت از فروشندگان فعلی انجام نخواهد شد.
لزوم دخالت وزارت صمت در قیمتگذاری
در اوج بحثها، موضوع تشکیل کمیته قیمتگذاری به عنوان راهکار اصلی مطرح شد. مهدی بهترین، عضو شورا، بار دیگر بر این موضوع تأکید کرد که تشکیل کمیتهای با حضور نمایندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) و اتاق اصناف و شهرداری برای تعیین قیمت روزانه میوه، امری اجتنابناپذیر است. او استدلال کرد که بدون دخالت مستقیم وزارت صمت که دارای اختیار در تنظیم بازار است، هیچ نهاد محلی توانایی کنترل قیمتهای تورمی را ندارد.
مهدی بهترین افزود: «ما بارها اعلام کردهایم که باید برای تعیین قیمت روزانه میوه در شهر بیرجند، کمیتهای با حضور نمایندگان صمت تشکیل شود. عدم موافقت قبلی با این موضوع، نشاندهنده ناکارآمدی ارادهی مسئولین شهری در برابر فشارهای بازار است.» این جمله نشاندهنده شکاف عمیق بین خواسته مردم و عملکرد مسئولین شهری بود. شورا با رایگیری رسمی، خواستار توقف فوری قیمتگذاریهای فعلی و جایگزینی آن با نرخهای تعیین شده توسط کمیته فدرال شد.
این درخواست شامل تشکیل یک پنل تخصصی با حضور کارشناسان اقتصادی و نمایندگان کشاورزان و مصرفکنندگان بود. هدف از این کمیته، تعیین قیمت پایه بر اساس هزینه تولید و حملونقل و همچنین در نظر گرفتن سود منصفانه برای تولیدکنندگان و توزیعکنندگان بود. اعضای شورا تأکید کردند که این قیمت باید شفاف و قابل دفاع باشد و به هیچ وجه نباید منجر به کاهش کیفیت میوه در بازار شود. این اقدام نشاندهنده تمایل شورا به دخالت مستقیم در بازار و کنترل تورم بود.
بحران بهداشتی در بوستان زعفرانیه
پس از بحثهای طولانی درباره قیمت میوه، شورا به موضوع حساستر یعنی بهداشت و ایمنی در بوستانها پرداخت. نامهای از سوی ۱۴ نفر از اهالی منطقه بوستان زعفرانیه مبنی بر مخالفت با جانمایی شهرداری برای احداث سرویس بهداشتی در این بوستان، مورد بررسی قرار گرفت. شهردار بیرجند در پاسخ به این نامه، یادآور شد که طبق قانون، در پارکهای کمتر از ۱۵ هزار مترمربع، شهرداری موظف به تأمین سرویس بهداشتی و نمازخانه نیست. این استدلال قانونی، اگرچه از نظر فنی صحیح به نظر میرسد، اما با انتقادهای شدید اعضای شورا مواجه شد.
مهدی بهترین در این خصوص افزود: «به همین علت در بوستانهای جدید پیشبینی لازم در این زمینه نشده است، اما در بوستان زعفرانیه به دلیل مراجعه بسیار زیاد گروههای مختلف مردم در شب به این بوستان، جانمایی لازم برای ایجاد سرویس بهداشتی انجام شده است.» او توضیح داد که با وجود این جانمایی، هنوز سرویس بهداشتی مورد نیاز در این بوستان احداث نشده و این موضوع باعث نارضایتی شهروندان شده است. شورا با یادآوری این موضوع، شهردار را به سرعتالعملتر شدن در این زمینه دعوت کرد.
بحثها به سمت عدم رعایت استانداردهای بهداشتی در سایر بوستانها نیز گسترش یافت. اعضا خواستار شدند که شهرداری به عنوان مسئول اصلی بهداشت عمومی، در برخورد با پارکهای کوچکتر نیز سختگیر باشد. آنها استدلال کردند که نبود سرویس بهداشتی در بوستانهای پرتردد، به معنای نادیده گرفتن حقوق شهروندان و افزایش خطر بیماریهای واگیردار است. شورا تأکید کرد که حیثیت یک شهر به میزان بهداشتی فضای عمومی آن بستگی دارد و شهرداری باید در این زمینه پیشرو باشد.
پیشنهاد تجاریسازی سرویسهای بهداشتی
در ادامه جلسه، یک پیشنهاد غیرمعمول و بحثبرانگیز مطرح شد. برخی از اعضا خواستار آن شدند که از سرویسهای بهداشتی مساجد مجاور بوستانها، با شرط تأمین هزینههای مربوط توسط شهرداری، استفاده شود. این پیشنهاد اگرچه از نظر اقتصادی به ظاهر منطقی به نظر میرسید، اما با مخالفت شدید امور مساجد استان مواجه شد. اعضای شورا متوجه شدند که این موضوع میتواند منجر به تنشهای اجتماعی و مذهبی شود.
فروزانفر، دیگر عضو شورا، وجود دو مشکل جدی در این زمینه را متذکر شد. او گفت: «طرح تیپی با پیشبینی ایجاد واحد تجاری در این زمینه باید تهیه شود تا برنده مزایade واحد تجاری، مسئولیت سرویسهای بهداشتی را نیز برعهده داشته باشد.» این پیشنهاد نشاندهنده تمایل شورا به برونسپاری مسئولیتهای شهرداری به بخش خصوصی بود. ایده این بود که یک بخش تجاری در کنار بوستان ساخته شود و درآمد حاصل از آن صرف نگهداری و تعمیرات سرویسهای بهداشتی شود.
این طرح اگرچه به عنوان یک راهکار خلاقانه برای حل مشکل بود، اما نگرانیهایی را درباره کیفیت خدمات و نظارت بر آنها به وجود آورد. شورا تأکید کرد که در صورت پذیرش این طرح، شهرداری باید نظارت دقیقی بر عملکرد بخش خصوصی داشته باشد تا کیفیت سرویسهای بهداشتی در سطح استانداردهای مورد نیاز شهروندان باشد. این موضوع نشاندهنده تلاش شورا برای یافتن راهکارهای جایگزین در مواجهه با کمبود بودجه بود.
آینده بازارهای میوه و تأثیر بر کشاورز
در پایان جلسه، شورا بیرجند نقشه راهی جدید برای آینده بازارهای میوه و حمایت از کشاورزان ارائه داد. استدلال اصلی شورا این بود که بدون اصلاح ساختار قیمتگذاری و حذف واسطههای اضافی، هیچ راه حلی برای کاهش گرانی وجود ندارد. اعضای شورا اعلام کردند که در صورت عدم موافقت با تشکیل کمیته قیمتگذاری با حضور وزارت صمت، شورا هیچ حمایتی از فروشندگان میوه نخواهد کرد.
هدف نهایی شورا، ایجاد تعادل بین منافع کشاورزان و مصرفکنندگان بود. آنها معتقدند که کشاورز باید به اندازه کافی سود ببرد تا انگیزه تولید داشته باشد و مصرفکننده نیز باید به قیمت منصفانهای دسترسی داشته باشد. این دیدگاه نشاندهنده نگاهی جامع و منصفانه به مسائل اقتصادی شهر بیرجند بود. شورا تأکید کرد که این تصمیمات به نفع همه گروههاست و نباید به عنوان یک اقدام علیه کدام یک از گروهها تفسیر شود.
در نهایت، شورا بیرجند با صدور بیانیهای رسماً خواستار تشکیل کمیته قیمتگذاری شد و وعده داد که در صورت عدم همکاری مسئولین مربوطه، از ابزارهای قانونی برای اعمال فشار بر آنها استفاده خواهد کرد. این اقدام نشاندهنده بلوغ سیاسی و عزم جدی شورا برای بهبود وضعیت اقتصادی شهر بود.
سوالات متداول
چرا روزبازارها در کنترل قیمت میوه در بیرجند شکست خوردند؟
روزبازارها به دلیل عدم نظارت دقیق بر قیمتگذاری و حضور گسترده میانیها، نتوانستند نقش کنترلکننده قیمت را ایفا کنند. اعضای شورا معتقدند که قیمتها در این روزبازارها نیز در حد بازار آزاد و گاهی بالاتر است و به جای کاهش قیمت، باعث افزایش رانت برای دلالان شدهاند. همچنین، عدم وجود سیستم درجهبندی دقیق برای میوهها باعث شده است که قیمتها به صورت یکسان برای همه درجهها تعیین شود که منجر به افزایش قیمت میوههای باکیفیتتر میشود.
نقش اتاق اصناف در گرانی میوه چیست؟
اتاق اصناف به عنوان نماینده قانونی صنف، به جای اینکه نقش نظارتی داشته باشد، به عنوان یک سپر دفاعی برای فروشندگان عمل کرده است. اعضای شورا معتقدند که اتاق اصناف باید به جای دفاع از انحصار فروشندگان، وظیفه نظارتی خود را بر عهده بگیرد تا از سوءاستفاده میانیها جلوگیری شود. عدم نظارت دقیق اتاق اصناف باعث شده است که چرخه توزیع فعلی مانند یک پمپ سوخترسانی عمل کند و قیمت را در هر مرحله با درصدی از سود به بالا بکشد.
آیا تشکیل کمیته قیمتگذاری با حضور وزارت صمت موثر است؟
بله، اعضای شورا معتقدند که بدون دخالت مستقیم وزارت صمت که دارای اختیار در تنظیم بازار است، هیچ نهاد محلی توانایی کنترل قیمتهای تورمی را ندارد. تشکیل یک پنل تخصصی با حضور کارشناسان اقتصادی و نمایندگان کشاورزان و مصرفکنندگان میتواند به تعیین قیمت پایه بر اساس هزینه تولید و حملونقل کمک کند. این اقدام نشاندهنده تمایل شورا به دخالت مستقیم در بازار و کنترل تورم است.
چرا شهرداری در احداث سرویس بهداشتی در بوستان زعفرانیه کند عمل کرده است؟
شهرداری در پاسخ به نامه اهالی، یادآور شد که طبق قانون، در پارکهای کمتر از ۱۵ هزار مترمربع، شهرداری موظف به تأمین سرویس بهداشتی و نمازخانه نیست. با این حال، اعضای شورا استدلال کردند که با وجود جانمایی اولیه در بوستان زعفرانیه به دلیل مراجعه زیاد مردم، هنوز سرویس بهداشتی مورد نیاز احداث نشده است. این موضوع نشاندهنده عدم تعهد شهرداری به استانداردهای بهداشتی در فضای عمومی است.
آیا پیشنهاد تجاریسازی سرویسهای بهداشتی قابل اجراست؟
این پیشنهاد که شامل ساخت یک بخش تجاری در کنار بوستان است و درآمد حاصل از آن صرف نگهداری و تعمیرات سرویسهای بهداشتی شود، به عنوان یک راهکار خلاقانه مطرح شد. با این حال، نگرانیهایی درباره کیفیت خدمات و نظارت بر آنها وجود دارد. شورا تأکید کرد که در صورت پذیرش این طرح، شهرداری باید نظارت دقیقی بر عملکرد بخش خصوصی داشته باشد تا کیفیت سرویسهای بهداشتی در سطح استانداردهای مورد نیاز شهروندان باشد.
درباره نویسنده:
سید جواد حسینی، روزنامهنگار خبری-تحلیلی و عضو سابق کانون روزنامه نگاران ورزشی، با بیش از ۱۴ سال سابقه در پوشش اخبار اقتصادی و بازارهای محلی ایران فعالیت میکند. او در طول این سالها، بیش از ۲۰۰ گزارش تخصصی درباره تورم، بازارهای محلی و سیاستهای تنظیم بازار در استانهای مرکزی ایران ارائه کرده است. حسینی که قبلاً ۵ سال به عنوان مشاور اقتصادی در کمیسیون بودجه شورای شهر بیرجند فعالیت داشته، بر تحلیل دادههای واقعی بازار و سیاستهای اجرایی تمرکز دارد. وی معتقد است که رسانه باید نقش نظارتی واقعی را در برابر تصمیمات کلانشهرها ایفا کند.